عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )
361
تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )
بنشاندند ، اندر ذى القعده سنه ثلث و ستين و ثلثمائه بمرد [ 1 ] ، پس ابو عبد اللّه احمد بن محمد الجيهانى [ 2 ] را بنشاندند اندر سنه خمس و ستين ( 200 ) و ثلثمائه . و منصور بن نوح را هم درين ساعت علتى اوفتاد ، و آن بيمارى بر وى مستحكم گشت ، و از آن علت بمرد ، يازدهم شوال سنه خمس و ستين و ثلثمائه . او را « سديد » لقب كردند . الرضى ابو القاسم نوح بن منصور چون نوح بن منصور بخلافت بنشست ، هنوز بالغ نبود ، و بيست و يك سال و نه ماه ولايت داشت ، و با امير ابو الحسن و با ابو الحرث محمد بن احمد بن فريغون [ 3 ] خويشى كرد ، تا بديشان پشت او قوى گشت . و كارهاى خويش به فايق الخاصه و تاش الحاجب سپرد . و چون بولايت بنشست ، ابو عبد اللّه بن حفص سالار غازيان بخارا را برسولى نزديك امير ابو الحسن فرستاد و او را « ناصر الدوله » لقب كرد ، و عهد و خلعت فرستاد او را به سپهسالارى و عمل معونت و احداث [ 4 ] نيشاپور و هرات و قهستان . و پيغام داد بر زبان ( ابو ) عبد اللّه غازى كه : « ما بجاى تو اصطناع [ 5 ] بيشترى از آن كرديم ، كه تو چشم داشتى ! زيرا كه اندر تو نشان وفا و دليل رشد ديديم ، نگر تا ظن ما خطا نكنى ! و سه چيز به تو ارزانى داشتيم ، كه اسلاف ما نداشته بودند : يكى آنكه خويشى كرديم با تو ، و
--> [ ( 1 - ) ] در اين جا كلمات ( وزارت ابو عبد اللّه جيهانى ) در هر دو نسخه نوشته شده كه زايد است و از متن حذف شد . [ ( 2 - ) ] ذكر پدرش محمد بن احمد جيهانى كبير در ( ص 150 ) گذشت . اين وزير دانشمند مؤلف كتاب مفقود المسالك و الممالك است . [ ( 3 - ) ] ابو الحارث احمد بن محمد فريغون پادشاه دوم خاندان فريغونى در حدود 368 ه . متوفى 401 ه . ( زمباور 311 ) . [ ( 4 - ) ] شغل معونت و محدثى از مشاغل دولتى آن وقت بود ، اين مأمور را محدث گفتندى ( رك : تاريخ بيهقى 134 ) . [ ( 5 - ) ] اصطناع : نكويى كردن ( غياث ) .